ضعف ، عرض عريضى و دامنهء وسيعى وجود دارد ( كه اين اختلاف مربوط به نظام طولى مراتب است ) و براى هرمرتبه‌اى ( هم ) دامنهء وسيع با ملاحظهء قابليت‌هاى مختلف ( يعنى ماهيات ) در اجسام كثيف و پر ( و غيرشفاف ) وجود دارد ( كه اين اختلاف مربوط به نظام عرضى است ) . ما به الامتياز در حقيقت وجود ، به ما به الاشتراك برمىگردد و برعكس كذلك الوجود حقيقة واحدة ذات . . . المرتبة - بمعنى ما ليس بخارج منها - . ( همان‌گونه كه نور حسى ، حقيقت واحد و ذومراتب است ) وجود هم ، حقيقت واحدى است كه داراى مراتب مختلف و متمايز در شدت و ضعف ، تقدم و تأخر و غير آن ( مثل بسيط و مركب ، ماده و مجرد ، قوه و فعل و . . . ) مىباشد ؛ پس ما به الامتياز در وجود ، به ما به الاشتراك در آن و ما به الاتحاد در آن ، به ما به الامتياز در آن برمىگردد . ( اختلاف و اتحاد در مراتب وجود به خود وجود منتهى مىشود ، چون چيز ديگرى غير از وجود تحقق ندارد . ( ملا هادى سبزوارى در اين مورد مىفرمايد : اما الوجود ما له من ثانى * ليس قرى وراء عبّادان ) « 1 » پس خصوصيت هيچ چيزى از مراتب ، جزء مقوم ( فصلى يا جنسى ) وجود نيست ، چون وجود - چنان‌كه ( در فصل هفتم ) خواهد آمد - بسيط است ( و الا مراتب وجود ، انواع مختلف و متباينى مىبود كه به وحدت و اتحاد برنمىگشت ) و آن خصوصيت ، امر خارج از وجود هم نيست ، براى اين‌كه اصالت وجود ، آنچه را كه خارج از وجود است ، ابطال مىكند . بلكه خصوصيت در هرمرتبه‌اى ، مقوم خود همان مرتبه ( نه جزء مرتبه ) است ، به اين معنا كه آن خصوصيت ، خارج از آن مرتبه نيست . ( خصوصيت و ويژگى هر مرتبه‌اى از مراتب ، مربوط به همان مرتبه است كه اگر آن ويژگى نبود ، آن مرتبه هم

--> ( 1 ) . شرح المنظومه ، ص 338 .